تلويزيون امسال با مجموعههاي در مسير زاينده رود، 
ملكوت، جراحت و نون و ريحون در ماه پرفيض و بركت رمضان ميهمان خانهها شد اما نتوانست انتظارات بجاي مخاطبان را برآورده سازد.
نظرسنجي مركز تحقيقات و سنجش برنامهاي سازمان صدا و سيما، جراحت به كارگرداني محمد
مهدي عسگرپور را پربينندهترين مجموعه رمضاني ۸۹شناخت كه با ۷۴درصد بيننده و ۸۵و ۲دهم درصد رضايت، رتبه اول را به خود اختصاص داده است.
ملكوت به كارگرداني محمدرضا آهنج با ۶۵درصد بيننده، در مسير زاينده رود ساخته حسن فتحي با ۵۸درصد بيننده و نون و ريحون كاري از
فرزاد موتمن با ۴۶درصد بيننده به ترتيب رتبههاي دوم تا چهارم را از آن خود كرده اند.
اين در حالي است كه بيشترين راي منتقدان و كارشناسان سينما و تلويزيون، مجموعه تلويزيوني در مسير زاينده رود را نشانه گرفته است.
به گفته بسياري از كارشناسان اجتماعي، بيشتر مجموعههاي امسال بويژه جراحت به سبب خشونت و فضاي سرد و منفي كه داشتند به هيچ عنوان با فضاي ماه مبارك رمضان همخواني نداشته و صدا و سيما بدون عنايت به پيامدهاي منفي اين مجموعههاي تلويزيوني، اقدام به پخش آنها كرده است.
با اين حال منتقدان و كارشناسان سينما و تلويزيون، بر روي نقاط مثبت اين مجموعههاي تلويزيوني نيز انگشت نهاده و مواردي از نوآوري و .. را نيز براي اين سريالها برشمرده اند.
** جراحت، مجموعه تلويزيوني حرفهاي اما نامناسب براي ماه مبارك رمضان بسياري از منتقدان سينما و تلويزيون و مخاطبان تلويزيون بر اين اعتقاد هستند كه مجموعه جراحت كه از ابتداي ماه مبارك رمضان از شبكه سه به روي آنتن رفته، سنخيتي با اين ماه ندارد.
محور اصلي داستان مجموعه جراحت، اكرم و اميرحافظ دختر عمو و پسر عمويي هستند كه چهار سال از محرم شدن آنها ميگذرد و بالاخره والدين شان تصميم گرفتند كه مراسم عروسي را برگزار كرده و آنها را به خانه خود بفرستند. پس از انجام آزمايش خون، مشخص ميشود كه اكرم باردار است و نتايج آزمايش هم نشان ميدهد كه اين دو مشكل ژنتيك دارند و نبايد بچه دار شوند.
اين موضوع مشكلات و درگيريهاي كلامي ميان فرزندان با خانواده و بالعكس را به وجود ميآورد البته داستانكهاي فرعي به موازات داستان اصلي اتفاق مي افتد و سريال را به پيش ميبرد.
نكاتي درباره اين سريال وجود دارد. نخست آنكه موضوع اين سريال دغدغه قشر اندكي از جامعه ما است و تعداد كمي از مخاطبان با آن همذات پنداري مي كنند اما به هر حال اختلاف سنت و مدرنيته كه در ادامه اين داستان ديده شد بيشتر براي مخاطبان ملموس بود. منتقدان نيز به لحاظ محتوايي ايراداتي را به اين مجموعه تلويزيوني وارد كردند كه بيشتر به سياستگذاري هاي صداوسيما باز ميگردد.
عليرضا سربخش منتقد سينما و تلويزيون در مورد صحنههاي خشونت، داد و فرياد، درگيري و نزاع زوج جوان مجموعه جراحت، به خبرنگار فرهنگي ايرنا، گفت: خانوادههايي كه در اين سريال به تصوير كشيده شده است با خانواده از منظر اسلام كاملا در تعارض است.
وي با اشاره به موضوع طلاق تازه عروس و داماد افزود: اين گرهها خيلي محكم نيست و براحتي قابل حل است و آنقدر اين گرهها را كش ميدهند كه اين درگيريهاي طولاني جلوه ميكند. در حالي كه از همان ابتدا به جاي پيش كشيدن مساله طلاق، ميتوانستند تدابير ديگري را بينديشند. ضمن اينكه مادر اميرحافظ با بازي آتنه فقيه نصيري گذشته را فراموش كرده و صرفا به اين مساله، اين همه درگيري در خانواده ايجاد ميكند.
اين منتقد با اعلام اينكه مجموعه جراحت پيامي براي ماه مبارك رمضان بينندگان ندارد، ادامه داد: هدف از پخش سريالهاي رمضاني اين است كه فضاي روحاني و معنوي اين ماه مبارك را براي مردم بيشتر كنند. اين در حالي است كه غير از خشونت و نااميدي چيز ديگري براي مردم ندارد.
به گفته سربخش، وقتي بيننده خسته از سر كار به منزل برمي گردد، دوست دارد بعد از افطار سريالي تماشا كند كه به او آرامش و اميد داده و ساعات خوشي را هديه كند. با توجه به هزينههاي سنگيني كه صدا و سيما براي ساخت اين سريال متحمل شده، بايد ضمن سنخيت با اين ماه، از محتواي بالايي برخوردار باشد.
حجتالاسلام علي جعفري استاد دانشگاه امام صادق (ع) نيز با اشاره به اينكه مجموعههاي ماه مبارك رمضان به جاي اينكه آرامش بخش، لطيف و معنوي باشند، خشونت و برخوردهاي كلامي و فيزيكي ميان اعضاي خانواده را به مخاطب ارائه مي دهند، به خبرنگار فرهنگي ايرنا گفت: مدتي است صدا و سيما به ژانر وحشت روي آورده است.
وي با بيان اينكه اگر صدا و سيما به اين رويه ادامه دهد خود به يكي از آسيبهاي اجتماعي بدل ميشود، افزود: مديران صدا و سيما در انتخاب موضوع و توليد سريالها بايد بيشتر دقت كنند، در غير اينصورت نه تنها قادر به كنترل آسيبهاي اجتماعي نيستند بلكه خود به يك آسيب تبديل ميشوند.
اين استاد دانشگاه متذكر شد: سياستگذاران رسانه ملي به اين مهم عنايت ندارند كه اين سريال با شرايط و فضاي ماه مبارك رمضان تجانسي ندارد.
كارنامه سازمان در ماه مبارك رمضان سالهاي قبل كارنامه بدي نبوده، اما وضعيت امسال به گونهاي است كه نمره خوبي به آن تعلق نميگيرد.
جعفري خاطر نشان كرد: مردم در ماه رمضان با شيريني افطار ميكنند و مجموعه جراحت افطار مردم را تلخ ميكند. اين مجموعه به لحاظ فني سريال خوبي است اما مناسب پخش در اين ماه مبارك نيست.
احمد قيومي رييس اداره آموزش و پرورش منطقه ۹تهران نيز به خبرنگار فرهنگي ايرنا گفت: مجموعه جراحت در انتقال پيام خود مبني بر خطرناك بودن محرميت ميان دختران و پسران جوان، موفق عمل نكرده است.
وي با اشاره به اينكه هم اكنون بسياري از دختران و پسران جوان بدون عقد رسمي، چندين سال با هم ارتباط دارند، افزود: اين امر مشكلاتي را به دنبال دارد و فكر ميكنم كه پيام اين مجموعه هم نشان دادن آن مشكلات است اما در چگونگي انتقال پيام خود به گونهاي عمل كرده كه آن را تحت الشعاع ديگر ماجراهاي مجموعه قرار داده است.
رييس اداره آموزش و پرورش منطقه ۹تهران اظهار داشت: مسائلي چون از بين رفتن حريم ها، مشكلات خانوادگي، خشونت، قتل و برخوردهاي كلامي و فيزيكي كه در اين مجموعه تلويزيوني وجود دارد موجب شده كه هيچ موفقيتي در انتقال پيام خود نداشته باشد.
قيومي با تاكيد بر اينكه اين سريال مناسب پخش در ماه مبارك رمضان نبود، يادآور شد: معمولا در ميان فرزندان خانوادههاي مذهبي چنين مسايلي در اين سطح (بارداري دختر) وجود ندارد بنابراين ضرورتي نداشت كه اين آقا پسر و دختر خانم، ظاهري كاملا موجه و اسلامي داشته باشند.
وي خاطرنشان كرد: اين اشكال متعلق به خانوادههايي است كه تيپ ظاهري و آموزههاي خانوادگي شان با خانوادههاي متدين و اسلامي كاملا متفاوت است و چيزي كه اين فيلم نشان داده، يك استثناست و چرا اين به تصوير كشيده شده و هدفگذاري چه بوده، مشخص نيست.
رييس اداره آموزش و پرورش منطقه ۹تهران اضافه كرد: اگر روابط ميان دختر و پسر بدرستي ترسيم ميشد، ميتوانست هشداري به جوانان باشد اما هم اكنون اين مجموعه از مسير اصلي خود خارج شده و ۱۰۰پيام منفي ديگر را هم منتقل ميدهد كه در مجموع برآيند خوبي نيست.
قيومي به سريال صاحبدلان اشاره كرد و گفت: اين سريال كه ماه مبارك رمضان سالهاي پيش پخش شد و بحث قرائت قرآن را مطرح ميكرد، مردم را به فضاي معنوي و انس با قرآن و دوري از زشتيها ميآورد. در حالي كه سريال جراحت سريال مناسبتي ماه پرخير و بركت رمضان نيست.
شهرام خرازيها منتقد سينما و تلويزيون نيز از ديالوگها و صحنههاي خودكشي مجموعهجراحت انتقاد كرد و گفت: پخش مكرر ديالوگها و تصاوير مربوط به خودكشي از رسانه ملي مغاير با سياستهاي كشور مبني بر پيشگيري از خودكشي و برنامههاي مقابله با اين معضل در دفتر سلامت رواني، اجتماعي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي است.
وي با اشاره به اينكه در ماه مبارك رمضان آمار خودكشي در كشورهاي اسلامي رو به تنزل ميگذارد، افزود: متاسفانه امسال نمايش صحنههاي خودكشي در مجموعههاي تلويزيوني نسبت به سالهاي گذشته رو به افزايش گذاشته است.
عضو انجمن منتقدان و نويسندگان سينماي ايران به بلع قرصهاي آرام بخش به قصد خودكشي توسط زن باردار (اكرم) در جراحت اشاره كرد و از صحنهاي كه انسي به قصد خودسوزي پيت نفت را روي بدن خود خالي ميكند به عنوان مخرب ترين سكانس اين سريال ياد كرد.
مدير گروه سلامت روان دانشگاه علوم پزشكي تهران خاطر نشان كرد: نمايش و انتشار اين صحنهها در رسانهاي با مخاطب ميليوني ممكن است به ترديد افرادي كه قصد خودكشي دارند ولي هنوز به آن اقدام نكرده اند، پايان دهد و رفتارهاي انتحاري را تقويت كند.
خرازيها تاكيد كرد: تلويزيون با پخش اين صحنهها در سريال جراحت، خودكشي را به عنوان راهي براي كسب امتياز از اعضاء خانواده و اطرافيان و مرهم نهادن بر مصائب زندگي مينماياند!؟ در ديالوگي از سريال در مسير زاينده رود (حسن فتحي) هم، به خودكشي به عنوان يك راه حل پيش روي فوتباليست ميليونر و مشهوري كه مرتكب قتل شده و در آستانه اعدام است، اشاره ميشود! وي تصريح كرد: با آن كه تلويزيون تمام كشورها بايد طبق توصيههاي سازمان بهداشت جهاني از پخش صحنههاي انتحاري و تاكيد بر خودكشي اجتناب ورزند، در كمال تعجب در مجموعه جراحت پس از سكانس كبريت كشيدن انسي به قصد خود سوزي، در دو قسمت پياپي بعدي سريال اقدام انتحاري انسي در قالب ديالوگ يادآوري ميشود و از آن بدتر شاهديم كه دختر باردار چگونه با اقدام به خودكشي در شب عروسياش موفق ميشود تا به وصال محبوب برسد!؟
در اينكه جراحت يك كار حرفهاي است شكي نيست اما اين مجموعه هيچ سنخيتي با سريالهاي مناسبتي ماه مبارك رمضان ندارد و بيشتر ساختاري سينمايي دارد تا تلويزيوني.
جراحت مجموعهاي جذاب از كار درآمده و پخش بخشهايي از قسمت بعدي به جذابيت و تعليق مخاطب افزده است. اما تصاويري از خشونت، مرگ، خودكشي، خيانت و برخوردهاي كلامي و فيزيكي كه در آن به چشم ميخورد بيشتر آن را به يك سريال نااميدكننده و تلخ تبديل كرده است تا مجموعهاي كه بعد از افطار، جوانان را شاداب و اميدوار به زندگي بهتر كند.
همچنين در بخشهاي ابتدايي اين مجموعه با خانوادههايي سنتي روبه رو مي شويم كه به يكديگر و بزرگتر خانواده احترام ميگذارند، اما با گذشت زمان و بروز يك مشكل كه ميتوان باحتي آن را حل كرد، بنيان خانواده از هم مي پاشد و برادر بزرگتر بزرگ همه فداكاريهايي را كه براي برادر كوچكتر خود اسماعيل انجام داده، به رخش ميكشد و اين مابه ازاي واقعي ندارد.
